Ahmedabad, 17th જુલાઈ 2026: અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા હજુ પણ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે વિદેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. જોકે, વધતી ટ્યુશન ફી, જીવનનિર્વાહનો ખર્ચ અને કડક બનતા વિઝા નિયમોને કારણે હવે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ આયર્લેન્ડ, ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ્સ અને ખાસ કરીને જર્મની જેવા ઉભરતા શિક્ષણ કેન્દ્રો તરફ વધુ વળી રહ્યા છે.
વર્ષ 2020માં જર્મનીમાં 28,905 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરતા હતા, જે સંખ્યા 2024-25ના શૈક્ષણિક વર્ષમાં વધીને 59,419 પર પહોંચી છે. એટલે કે માત્ર પાંચ વર્ષમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા બમણી થઈ છે. આ સાથે ભારતે ચીનને પાછળ રાખીને જર્મનીમાં સૌથી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ ધરાવતો દેશ બનવાનો રેકોર્ડ નોંધાવ્યો છે, જ્યારે તુર્કી આ યાદીમાં ત્રીજા સ્થાને છે.
ઓક્સિલો ફિનસર્વના ચીફ બિઝનેસ ઓફિસર: ગ્લોબલએડ, શ્વેતા ગુરુએ જણાવ્યું હતું કે, ‘જર્મનીની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર એમ્પ્લોયમેન્ટ રિસર્ચના અંદાજ મુજબ વર્ષ 2035 સુધીમાં દેશમાં આશરે 70 લાખ કુશળ વ્યાવસાયિકોની જરૂર પડશે. આ માંગ આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ માટે લાંબા ગાળાની કારકિર્દીની અસાધારણ તકો ઊભી કરી રહી છે.’
ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે જર્મનીનું સૌથી મોટું આકર્ષણ ઓછી કિંમતમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું શિક્ષણ છે. વર્ષ 2025માં લીપ સ્કોલર દ્વારા ત્રણ મિલિયનથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે કરવામાં આવેલા સર્વે મુજબ લગભગ 75 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ અભ્યાસનો ખર્ચ અને પરવડે તેવી ફી ને વિદેશમાં અભ્યાસ માટેનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિબળ ગણાવ્યું હતું. ત્યારબાદ 70 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ સ્કોલરશિપ અને 58 ટકા વિદ્યાર્થીઓએ કારકિર્દીની તકોને પ્રાથમિકતા આપી હતી. નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે યુનિવર્સિટીની રેન્કિંગ વિદ્યાર્થીઓના નિર્ણયને પ્રભાવિત કરતા ટોચના પાંચ પરિબળોમાં પણ સામેલ નહોતી.
જર્મનીની જાહેર યુનિવર્સિટીઓમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી પણ ટ્યુશન ફી લેવામાં આવતી નથી. વિદ્યાર્થીઓને માત્ર €150 થી €350 (આશરે ₹16,000 થી ₹38,000) જેટલી સેમેસ્ટર ફી ચૂકવવાની હોય છે, જેમાં મોટાભાગે સ્થાનિક જાહેર પરિવહનની સુવિધાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
અગાઉ ભાષા જર્મનીમાં અભ્યાસ માટેનો મુખ્ય પડકાર માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે તે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. હાલમાં દેશમાં 2,400થી વધુ ડિગ્રી કોર્સ સંપૂર્ણપણે અંગ્રેજી માધ્યમમાં ઉપલબ્ધ છે, જેમાં મોટી સંખ્યામાં માસ્ટર્સ કાર્યક્રમોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
જર્મનીમાં અભ્યાસ દરમિયાન સૌથી મોટો ખર્ચ જીવનનિર્વાહનો હોય છે. વિદ્યાર્થીઓએ જર્મની પહોંચતા પહેલાં એક વર્ષના જીવનનિર્વાહ માટેનો ખર્ચ બ્લોક્ડ એકાઉન્ટમાં જમા કરાવવો ફરજિયાત હોય છે. વર્ષ 2026 માટે આ રકમ આશરે €11,904 (લગભગ ₹12.9 લાખ) છે, જે વિદ્યાર્થીને જર્મની પહોંચ્યા બાદ દર મહિને સમાન હપ્તામાં આપવામાં આવે છે.
જર્મનીમાં બે વર્ષના માસ્ટર્સ અભ્યાસક્રમનો કુલ ખર્ચ, જેમાં જીવનનિર્વાહનો ખર્ચ પણ સામેલ છે, સામાન્ય રીતે ₹22 લાખથી ₹28 લાખ જેટલો થાય છે. જ્યારે આ જ અભ્યાસક્રમ માટે બ્રિટન અથવા અમેરિકા જેવા દેશોમાં વિદ્યાર્થીઓને ₹45 લાખથી ₹70 લાખ અથવા તેથી વધુ ખર્ચ કરવો પડી શકે છે.
જર્મનીમાં એન્જિનિયરિંગ અને આઈટી ક્ષેત્રના નવા સ્નાતકોને સામાન્ય રીતે દર વર્ષે €45,000થી €65,000 (લગભગ ₹49 લાખથી ₹70 લાખ) સુધીનું પ્રારંભિક વેતન મળતું હોય છે. ઉપરાંત, જે આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાવસાયિકો €45,300 (આશરે ₹49 લાખ) અથવા તેથી વધુ વાર્ષિક આવક મેળવે છે તેઓ EU Blue Card માટે પાત્ર બની શકે છે, જે ઝડપી વર્ક પરમિટ તેમજ આગળ જતાં કાયમી નિવાસ મેળવવાનો માર્ગ સરળ બનાવે છે.
શ્વેતા ગુરુએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે,’ભારતીય પરિવારો માટે જર્મનીએ વિદેશમાં અભ્યાસનું સમગ્ર ગણિત બદલી નાખ્યું છે. અહીં વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ પૂર્ણ થયા બાદ યુરોપની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થામાં નોકરી શોધવા માટે 18 મહિનાનો સમય મળે છે. ખાસ કરીને એન્જિનિયરિંગ, આઈટી અને ડેટા સાયન્સ જેવા ક્ષેત્રોના વિદ્યાર્થીઓ માટે શિક્ષણથી કારકિર્દી સુધીનો સ્પષ્ટ અને મજબૂત માર્ગ ઉપલબ્ધ બને છે.’
જર્મની વિશ્વના સૌથી સુરક્ષિત અને સ્થિર દેશોમાંનો એક છે. ઓછા ગુનાખોરી દર, ફરજિયાત આરોગ્ય વીમા, મજબૂત જાહેર સેવાઓ અને ઉચ્ચ જીવનધોરણને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થીઓ માટે તે વિશ્વસનીય અને અનુકૂળ અભ્યાસસ્થળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
ઓછો અભ્યાસ ખર્ચ, વિશ્વસ્તરીય શિક્ષણ, અંગ્રેજી માધ્યમના અભ્યાસક્રમો, અભ્યાસ પછી 18 મહિનાની નોકરી શોધવાની તક અને મજબૂત રોજગાર બજારને કારણે જર્મની હવે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર વૈકલ્પિક નહીં, પરંતુ સ્માર્ટ વૈશ્વિક સ્ટડી ડેસ્ટિનેશન્સમાં ઝડપથી સ્થાન બનાવી રહ્યું છે.
Source:
DAAD (German Academic Exchange Service):
https://www.daad.in/en/2025/09/22/indian-students-in-germany-at-an-all-time-high/
https://www.daad.de/en/press-releases/erneut-hohe-zahl-an-internationalen-studierenden-in-deutschland/
Leap Scholar, “Beyond Borders: A New Chapter in Global Student Movement” (2025): https://news.careers360.com/study-abroad-75-indian-students-use-ai-tools-choices-university-rankings-lose-priority-leap-scholar-report-chatgpt-gemini-grok
https://www.thehansindia.com/hans/young-hans/indian-students-opt-for-value-and-careers-over-rankings-survey-shows-1033315
Institute for Employment Research (IAB): https://iab.de/en/publications/publication/?id=2902495