ભારતનો ડિજિટલ મેચ્યોરિટી ઇન્ડેક્સ 60.8 પર પહોંચ્યો, રાજ્યવાર યાદીમાં તેલંગાણા અને કર્ણાટક આગળ, જ્યારે આંધ્ર પ્રદેશ પ્રથમ વખત એમએસએમઈ માટે ભારતના સૌથી મોટા ડિજિટલ સલાહકાર પ્લેટફોર્મ Vi Business Ready for Next માં ટોચના 10માં સામેલ થયું જેમાં 2.5 લાખથી વધુ એમએસએમઈ આવરી લેવાયા છે
ડિજિટલ ગ્રાહક, ડિજિટલ કામના સ્થળ અને ડિજિટલ કામગીરી ઉપરાંત હવે મૂલ્યાંકનના ચોથા આધારસ્તંભ તરીકે નાણાંકીય તૈયારીનો સમાવેશ
મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત એમએસએમઈએ ડિજિટલ ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર પ્રગતિ દર્શાવી અને પુરુષો દ્વારા સંચાલિત વ્યવસાયોને પાછળ રાખ્યા
ભારતમાં 46.3 ટકા એમએસએમઈએ વધતા ઓનલાઈન જોખમો સામે સુરક્ષા માટે સાયબર ડિફેન્સ સોલ્યુશન્સ અપનાવ્યા
ભારત ઝડપથી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (એઆઈ) અપનાવવા માટેનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર અને ડેટા સેન્ટર હબ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. દેશના જીડીપીમાં 31 ટકાથી વધુ યોગદાન આપતા એમએસએમઈ ક્ષેત્રમાં પણ ટેકનોલોજી અપનાવવાની ગતિ વધી રહી છે. VI Business એમએસએમઈ ગ્રોથ ઇનસાઇટ્સ સ્ટડી 2026ની તાજેતરની એડિશન અનુસાર, સર્વેમાં સામેલ 57 ટકા ઉદ્યોગો એઆઈને એવું મુખ્ય સાધન માને છે જે વ્યવસાયના વિકાસને વધુ ઝડપી અને અસરકારક બનાવી શકે છે. 25 ટકા ઉદ્યોગોએ પહેલેથી જ પોતાના વ્યવસાય અને કામગીરીની પ્રક્રિયામાં એઆઈનો ઉપયોગ શરૂ કરી લીધો છે.
આ અભ્યાસ Vi Businessના ‘ReadyForNext’ પ્લેટફોર્મ પરથી મળેલી જાણકારી પર આધારિત છે. આ એમએસએમઈ માટેનું ભારતનું સૌથી મોટું ડિજિટલ એડવાઇઝરી પ્લેટફોર્મ છે, જે 16 વિવિધ ક્ષેત્રોના 2.5 લાખથી વધુ એમએસએમઈ સાથે જોડાયેલું છે. આ વર્ષે ડિજિટલ મેચ્યોરિટી ઇન્ડેક્સ (ડીએમઆઈ) 60.8 થયો છે, જે 2025માં 58.0 અને 2023માં 55.9 હતો. અભ્યાસ મુજબ એમએસએમઈના આગામી વિકાસમાં ત્રણ મુખ્ય ટેકનોલોજી મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે – ઉત્પાદકતા અને નિર્ણય પ્રક્રિયા સુધારવા માટે એઆઈ, વિસ્તૃત સ્તરે કામગીરી શક્ય બનાવતી SaaS આધારિત વર્કપ્લેસમાં સહયોગ આપતી વ્યવસ્થાઓ અને વિશ્વાસ, સ્થિરતા તથા વ્યવસાયની સતત કામગીરી જાળવવા માટે સાયબર સુરક્ષા.
રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો નીચે મુજબ છે:
સાયબરસિક્યોરિટી અપનાવવાનો દર: ભારતમાં લગભગ અડધા એટલે કે 46.3 ટકા એમએસએમઈએ વધતા ઓનલાઈન જોખમો સામે સુરક્ષા માટે સાયબર ડિફેન્સ સોલ્યુશન્સ અપનાવ્યા છે, જે દેશના કુલ ડીએમઆઈમાં વૃદ્ધિ માટે મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બન્યું છે.
ભારતના ઉદ્યોગસાહસિક ક્ષેત્રમાં ડિજિટલ પ્રગતિ મજબૂત જોવા મળી છે. મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત એમએસએમઈનો ડીએમઆઈ 61.6 રહ્યો છે, જ્યારે પુરુષો દ્વારા સંચાલિત એમએસએમઈનો ડીએમઆઈ 60.4 રહ્યો છે. 2025માં 58 રહેલો ડિજિટલ મેચ્યોરિટી સ્કોર 2026માં વધીને 60.8 થવો તે દર્શાવે છે કે ઉદ્યોગસાહસિકો વ્યવસાય વૃદ્ધિ, કામગીરીની કાર્યક્ષમતા અને વધુ મજબૂત સંસ્થાઓ ઊભી કરવા માટે ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો વધુને વધુ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
ડિજિટલ વર્કપ્લેસ પરિવર્તનનો સૌથી ઝડપથી વિકસતો આધારસ્તંભ બનીને સામે આવ્યું છે. તેનો સ્કોર 2023માં 57.5થી વધીને 2026માં 65.7 થયો છે. આ વૃદ્ધિ વર્કપ્લેસ સહયોગ પ્લેટફોર્મ, ઉત્પાદકતા વધારતી સોફ્ટવેર વ્યવસ્થાઓ, એચઆરએમએસ સોલ્યુશન્સ અને ડિજિટલ કાર્યપદ્ધતિઓના વધતા ઉપયોગને દર્શાવે છે. ડિજિટલ કામગીરીમાં પણ નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી છે, જેનો સ્કોર આ જ સમયગાળામાં 56.5થી વધીને 62.0 થયો છે. એમએસએમઈએ કામગીરીને વધુ સરળ, કાર્યક્ષમ અને મજબૂત બનાવવા માટે ટેકનોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ કર્યો છે.
આ ડિજિટલ પ્રગતિને લાંબા ગાળાની વ્યવસાયિક વૃદ્ધિમાં ફેરવવા માટે Vi Businessએ તેના ReadyForNext મૂલ્યાંકનમાં નાણાંકીય તૈયારીનો સમાવેશ કર્યો છે. ડિજિટલ મેચ્યોરિટી, ડિજિટલ વર્કપ્લેસ અને ડિજિટલ કામગીરી સાથે હવે તે ચોથો આધારસ્તંભ બનશે. આ નવો માપદંડ એમએસએમઈની ભંડોળ મેળવવાની તૈયારી અને રિસ્ક કવરેજ અંગેની જાગૃતિનું મૂલ્યાંકન કરશે. આ ઉમેરાથી આગામી વર્ષના અભ્યાસમાં એ જાણી શકાશે કે ભારતીય ઉદ્યોગો ડિજિટલ ટૂલ્સને નાણાંકીય મજબૂતીમાં કેટલી અસરકારક રીતે ફેરવી રહ્યા છે.
આ પ્રસંગે વોડાફોન આઈડિયા લિમિટેડના ચીફ એન્ટરપ્રાઇઝ બિઝનેસ ઓફિસર એમ. પી. સુનીલ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, “ભારતના એમએસએમઈ હવે માત્ર મૂળભૂત ડિજિટાઇઝેશનથી આગળ વધીને વધુ ઇન્ટેલિજન્ટ, સુરક્ષિત અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર હોય તેવી સંસ્થાઓ ઊભી કરી રહ્યા છે. એઆઈનો વધતો ઉપયોગ, ડિજિટલ મેચ્યોરિટીમાં વધારો અને વર્કપ્લેસ તથા કામગીરી સંબંધિત ટેકનોલોજીમાં વધતું રોકાણ આ પરિવર્તનને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે. વૈશ્વિક ટેકનોલોજી કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી દ્વારા Vi Business ક્લાઉડ, સિક્યોરિટી, કમ્યુનિકેશન અને અન્ય એન્ટરપ્રાઇઝ સોલ્યુશન્સમાં પોતાની ક્ષમતાઓ વિસ્તારી રહ્યું છે, જેના પરિણામે સ્પષ્ટ અને અસરકારક પરિણામો મળી રહ્યા છે. નાણાંકીય તૈયારીના નવા આધારસ્તંભ દ્વારા અમારો હેતુ એવી સર્વસમાવેશક ઇકોસિસ્ટમ પૂરી પાડવાનું છે, જે નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને તેમની મજબૂતીનું મૂલ્યાંકન કરવા, ભંડોળ મેળવવા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મક બજારમાં ટકાઉ રીતે વિકાસ કરવા મદદરૂપ બને.”
પરિશિષ્ટ – Vi Business એમએસએમઈ અભ્યાસમાંથી મળેલી વિગતવાર માહિતી:
ક્ષેત્ર મુજબ રેન્કિંગ અને ડિજિટલ વિકાસ: વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ડિજિટલ મેચ્યોરિટીમાં સતત વધારો થયો છે, જોકે પરિવર્તનની ગતિ દરેક ક્ષેત્રમાં અલગ રહી છે. 67.3ના ડીએમઆઈ સાથે નાણાંકીય સેવાઓ ભારતનું સૌથી વધુ ડિજિટલ રીતે વિકસિત ક્ષેત્ર બન્યું છે અને તેણે આઈટી અને આઈટી એનેબલ્ડ સર્વિસીસ (66.2)ને પાછળ રાખ્યું છે. જ્યારે ટ્રાન્સપોર્ટેશન (63.6), એનર્જી અને યુટિલિટીઝ (62.9) તથા ટુરિઝમ અને હોસ્પિટાલિટી સેક્ટર (62.0) પણ અગ્રણી ક્ષેત્રોમાં સામેલ રહ્યા છે.
2023માં અભ્યાસ શરૂ થયો ત્યારથી અત્યાર સુધીના લાંબા ગાળાના વલણને જોવામાં આવે તો નાણાંકીય સેવાઓ ક્ષેત્રે સૌથી વધુ 14.3 પોઇન્ટનો વધારો નોંધાવ્યો છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ, ઓનલાઈન ગ્રાહક નોંધણી, ગ્રાહક જોડાણ પ્લેટફોર્મ અને સાયબર સિક્યોરિટી સોલ્યુશન્સના વ્યાપક ઉપયોગને કારણે આ વૃદ્ધિ થઈ છે. રિટેલ ક્ષેત્ર બીજા ક્રમે રહ્યું, જ્યાં ડીએમઆઈ 52થી વધીને 61.9 થયો અને 9.9 પોઇન્ટનો વધારો નોંધાયો. આ વધારો ઓમ્નીચેનલ ગ્રાહક જોડાણ, ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ઓનલાઈન ગ્રાહક મેળવવાની પદ્ધતિઓના વધતા ઉપયોગને દર્શાવે છે. આઈટી અને આઈટી એનેબલ્ડ સર્વિસીસ (+7.2 પોઇન્ટ), ટુરિઝમ અને હોસ્પિટાલિટી (+7.0 પોઇન્ટ) તેમજ એનર્જી અને યુટિલિટીઝ (+6.9 પોઇન્ટ) ક્ષેત્રોમાં પણ એઆઈ, ક્લાઉડ ટેકનોલોજી, વર્કપ્લેસમાં સહયોગ માટેના સાધનો, સ્માર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડિજિટલ સેવા પ્લેટફોર્મના ઉપયોગથી નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી.
આ પ્રગતિ છતાં તમામ ક્ષેત્રોમાં ડિજિટલ પરિવર્તન સમાન નથી. મેન્યુફેક્ચરિંગ, કૃષિ, ટેલિકોમ, લોજિસ્ટિક્સ, ખાણકામ, મીડિયા અને મનોરંજન તથા પ્રોફેશનલ સર્વિસીસ જેવા ક્ષેત્રો હજુ પણ ડિજિટલ મેચ્યોરિટીમાં પાછળ છે. આ ક્ષેત્રોમાં ટેકનોલોજીનો વધુ વ્યાપક ઉપયોગ, ક્ષમતાઓનો વિકાસ અને ડિજિટલ સક્ષમતા વધારવાની નોંધપાત્ર તક છે
પ્રાદેશિક અને રાજ્યવાર મુખ્ય મુદ્દાઓ: અભ્યાસ દર્શાવે છે કે દેશભરમાં ડિજિટલ પરિવર્તન અસમાન રીતે આગળ વધી રહ્યું છે. દક્ષિણ અને પશ્ચિમ ભારત ડિજિટલ મેચ્યોરિટી રેન્કિંગમાં આગળ છે, જ્યારે પૂર્વ ભારતનું કોઈપણ રાજ્ય ડિજિટલ રીતે સૌથી વધુ વિકસિત એમએસએમઈ ઇકોસિસ્ટમ ધરાવતા ટોચના 10 રાજ્યોમાં સામેલ નથી. આથી તે વિસ્તારમાં ટેકનોલોજી અપનાવવાની ગતિ, ડિજિટલ સક્ષમતા અને વ્યવસાયિક ઇકોસિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત સ્પષ્ટ થાય છે.
આંધ્ર પ્રદેશ પ્રથમ વખત ટોચના 10માં સામેલ થયું છે, જે દર્શાવે છે કે ડિજિટલ સ્વીકૃતિ હવે પરંપરાગત ટેક હબની બહાર ઉભરી રહેલા એમએસએમઈ બજારોમાં પણ ઝડપથી વધી રહી છે.
તેલંગાણા (68.3) અને કર્ણાટક (65.7) ભારતના સૌથી વધુ ડિજિટલ રીતે વિકસિત એમએસએમઈ ઇકોસિસ્ટમ તરીકે સામે આવ્યા છે. મહારાષ્ટ્ર (65.2), કેરળ (63.7) અને ગુજરાત (62.8) તેના પછીના ક્રમે રહ્યા છે.
મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત એમએસએમઈમાં મહારાષ્ટ્રે સૌથી વધુ ડિજિટલ મેચ્યોરિટી નોંધાવી છે.
એમએસએમઈમાં એઆઈ અપનાવવાના દર અને તેનો ઉપયોગ કરવાની ઇચ્છા બાબતે તમિલનાડુ, કેરળ અને દિલ્હી અગ્રેસર રહ્યા છે.
સાયબરસિક્યોરિટી સોલ્યુશન્સના ઉપયોગમાં કર્ણાટક, કેરળ અને તેલંગાણા સૌથી આગળ રહ્યા છે.
વ્યવસાયિક લેવડદેવડ માટે ડિજિટલ પેમેન્ટના ઉપયોગમાં આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગાણા અને કેરળ અગ્રેસર રહ્યા છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં તેલંગાણાએ સૌથી વધુ ડિજિટલ મેચ્યોરિટી ઇન્ડેક્સ નોંધાવ્યો, જ્યારે નાણાંકીય સેવાઓ ક્ષેત્રમાં મહારાષ્ટ્ર અને આઈટી તથા આઈટી એનેબલ્ડ સર્વિસીસ ક્ષેત્રમાં હરિયાણા પ્રથમ સ્થાને રહ્યું છે.
અહેવાલના કુલ મુખ્ય તારણોમાં જાણવા મળ્યું કે હવે પાંચમાંથી ચાર એમએસએમઈ કોઈને કોઈ સ્વરૂપે ઓનલાઈન હાજરી ધરાવે છે અને 35 ટકાથી વધુ એમએસએમઈ પાસે પોતાની વેબસાઇટ પણ છે. જોકે હજુ પણ કેટલીક ખામીઓ જોવા મળે છે. લગભગ પાંચમાંથી એક એમએસએમઈ હજુ સંપૂર્ણપણે ઓફલાઈન છે અને નોંધપાત્ર સંખ્યામાં એમએસએમઈ પાસે પોતાની વેબસાઇટ નથી.