યુવાનોને ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ મળતું નથી એવું માનીને ફક્ત ‘સામાન્ય‘ પ્રયોગશાળા શ્રેણીઓ પર આધાર રાખવા સુધી કાર્ડિયોલોજિસ્ટ્સે આ વિશ્વ હૃદય દિવસે હૃદય સ્વાસ્થ્યની વ્યાપક ગેરમાન્યતાઓને રદિયો આપ્યો.
ભારતમાં હૃદય રોગ હવે વૃદ્ધાવસ્થાની રાહ જોતી સ્થિતિ નથી. સંશોધન દર્શાવે છે કે ભારતીયોમાં પશ્ચિમી વસતિ કરતાં 10થી 15 વર્ષ વહેલા હૃદયરોગની સમસ્યાઓ વિકસે છે. વધતી જતી સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ છતાં લો-ડેન્સિટી લિપોપ્રોટીન કોલેસ્ટ્રોલ (LDL-C), જેને સામાન્ય રીતે “ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે તે વિશે વ્યાપક ગેરમાન્યતાઓ લાખો લોકોને સમયસર પગલાં લેતાં અટકાવે છે.
અમદાવાદના મારેંગો સીઆઈએમએસ હોસ્પિટલના ઇન્ટરવેન્શનલ અને હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ, લિપિડોલોજિસ્ટ અને પ્રિવેન્ટિવ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. મિલન ચાગ કહે છે, “મોટા ભાગના લોકો તેમના એલડીએલસી સ્તરોથી અજાણ હોય છે અથવા તેઓ ઇચ્છિત સ્તરો જાણતા નથી. બીજી એક સામાન્ય ગેરસમજ એ છે કે દર્દીઓ સારી જીવનશૈલીને યોગ્ય કોલેસ્ટ્રોલ સ્તર સાથે સરખાવે છે અથવા તેઓ માને છે કે વ્યક્તિ મોટી થાય ત્યાં સુધી તેની ચિંતા ન કરવી જોઈએ. તેઓ જાણતા નથી કે ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ ફક્ત નબળી જીવનશૈલી સાથે સંબંધિત નથી, પરંતુ ઘણી વાર આનુવંશિક રીતે નિર્ધારિત હોય છે અને દેખીતી રીતે સ્વસ્થ વ્યક્તિઓમાં પણ ઉચ્ચ એલડીએલસી હોઈ શકે છે. 18 વર્ષની ઉંમરથી સ્તર તપાસવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ જો બંને માતા- પિતામાં ખૂબ ઊંચા લિપિડ્સ (ફેમિલિયલ હાઇપરકોલેસ્ટેરોલેમિયા) હોય તો 2 વર્ષની ઉંમરે પણ તે તપાસવું જોઈએ. સ્વસ્થ જીવનશૈલીની સાથે જો ફક્ત સ્વસ્થ જીવનશૈલી ઇચ્છિત સ્તર ન આપે તો થેરપી લેવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જો કોઈ જોખમ પરિબળો નહીં હોય તો સ્ટેટિન જૂથની દવાઓ લઈને અથવા < 100 mg/dL લક્ષ્ય LDL પ્રાપ્ત કરીને અથવા < 70 સુધી 3થી 6 મહિનામાં હૃદયની ઘટનાઓમાં 30-50% ઘટાડો થાય છે. જો જોખમી પરિબળો હોય તો mg/dL. સ્થાપિત હૃદયરોગ અથવા ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડપ્રેશર, હૃદયરોગનો મજબૂત કૌટુંબિક ઇતિહાસ અથવા તમાકુના ઉપયોગ જેવાં જોખમી પરિબળો સાથે LDL લક્ષ્ય 50 mg/dL થી પણ ઓછું હોઈ શકે છે. જો લક્ષ્ય LDL પ્રાપ્ત ન થાય તો વ્યક્તિ વધારાના Ezetimibe અથવા Bempedoic એસિડ (તેમના ડોકટરોની સલાહ પછી) લઈ શકે છે, જે સલામત અને અસરકારક છે, જ્યારે પરંપરાગત દવા ઇચ્છિત પરિણામ બતાવતી નથી ત્યારે PCK9 અવરોધકો અથવા ઇન્ક્લિસિરન જેવા ઇન્જેક્ટેબલ સ્વરૂપમાં અદ્યતન ઉપચાર ઉમેરી શકાય છે; આ સામાન્ય રીતે એવા લોકોમાં સૂચવવામાં આવે છે, જેઓ લક્ષ્ય LDL લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી અથવા પ્રથમ લાઇન મૌખિક દવાઓની આડઅસરો ધરાવે છે અથવા જેમને પારિવારિક ડિસ્લિપિડેમિયા છે. રસીઓની જેમ, Inclisiran પાસે LDLને ઇચ્છિત સ્તર પર રાખવા માટે દર વર્ષે ફક્ત બે ડોઝ લેવાનો ફાયદો છે.”
કાર્ડિયોલોજી સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયા (CSI) 18 વર્ષની ઉંમરથી નિયમિત લિપિડ પ્રોફાઇલ ચેક- અપ શરૂ કરવાની ભલામણ કરે છે. આ વિશ્વ હૃદય દિવસે અમે તમારા હૃદયના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવામાં મદદ કરવા માટે પાંચ સામાન્ય કોલેસ્ટ્રોલ માન્યતાઓનો નાશ કરીશું.
માન્યતા ૧: “હું યુવાન, ફિટ અને સક્રિય છું, તેથી મારું કોલેસ્ટ્રોલ ઊંચું ન હોઈ શકે.”
• હકીકત: ફિટનેસ અને યુવાની તમને ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ સામે રોગપ્રતિકારક બનાવતી નથી. ઉચ્ચ LDL-C ઘણી વાર અંતર્ગત આનુવંશિક ડ્રાઇવરો અથવા ચયાપચય પરિબળો ધરાવે છે જેને ફક્ત આહારની આદતો અથવા કસરત સંપૂર્ણપણે સંબોધિત કરી શકતી નથી. જે યુવાન પુખ્ત વયના લોકો સ્વચ્છ ખાય છે અને નિયમિતપણે કસરત કરે છે તેમનામાં પણ LDL સ્તર વધી શકે છે જે સમય જતાં ધમનીઓની દીવાલોને મૂક રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે.
માન્યતા ૨: “જો મારો રિપોર્ટ કહે છે કે મારું કોલેસ્ટ્રોલ પ્રમાણભૂત પ્રયોગશાળા શ્રેણીમાં છે, તો હું સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છું.”
• હકીકત: પ્રમાણભૂત પ્રયોગશાળા સંદર્ભ શ્રેણી સામાન્ય વસ્તીની મૂળભૂત બાબતોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે – તે તમારું વ્યક્તિગત લક્ષ્ય નથી. કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર જોખમ એક-કદ-બધા માટે યોગ્ય નથી. કાર્ડિયોલોજિસ્ટ તમારા એકંદર જોખમ પ્રોફાઇલના આધારે તમારા ચોક્કસ LDL-C લક્ષ્યને નક્કી કરે છે.
માન્યતા ૩: “ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ છાતીમાં દુખાવો અથવા થાક જેવા નોંધપાત્ર લક્ષણોનું કારણ બને છે.”
• હકીકત: ઉચ્ચ LDL-C એ શૂન્ય શારીરિક લક્ષણો સાથેનું “શાંત” જોખમ પરિબળ છે. તે નોંધપાત્ર અવરોધ અથવા અચાનક કાર્ડિયાક ઘટના થાય ત્યાં સુધી અસ્વસ્થતા લાવ્યા વિના શાંતિથી તમારી ધમનીઓમાં તકતી બનાવે છે. સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ અનુભવવું એ ગેરંટી નથી કે તમારું LDL-C લક્ષ્ય પર છે.
માન્યતા 4: “એક વાર હું સ્વસ્થ ખાવાનું અને કસરત કરવાનું શરૂ કરી દઉં પછી મને કોલેસ્ટ્રોલ દવાની જરૂર નથી.”
• હકીકત: જ્યારે સંતુલિત આહાર, તણાવ વ્યવસ્થાપન અને નિયમિત કસરત હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે મૂળભૂત છે ત્યારે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર ફક્ત LDL-Cને તમારા વ્યક્તિગત ધ્યેય સુધી લાવવા માટે પૂરતા ન હોઈ શકે. લિપિડ-લોઅરિંગ થેરપી ઘણી વાર લાંબા ગાળાની પ્રતિબદ્ધતા હોય છે. જો માનક સારવાર ઓછી પડે છે તો ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતી વ્યક્તિઓ માટે અદ્યતન ઉપચાર વિકલ્પો (જેમ કે PCSK9 અવરોધકો અથવા siRNA-આધારિત સારવાર જેવી લક્ષિત ઇન્જેક્ટેબલ ઉપચાર) ઉપલબ્ધ છે.
માન્યતા 5: “મારા સ્ટેન્ટ અથવા બાયપાસ પ્રક્રિયાએ મારા હૃદયને ઠીક કર્યું, તેથી હું સંપૂર્ણપણે સાજો થઈ ગયો છું.”
• હકીકત: સ્ટેન્ટ ચોક્કસ અવરોધિત વાહિની ખોલે છે અને બાયપાસ સર્જરી રક્ત પ્રવાહને ફરીથી રૂટ કરે છે, પરંતુ કોઈ પણ પ્રક્રિયા લોહીના પ્રવાહમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પરિભ્રમણ અટકાવે છે. અનિયંત્રિત LDL-C અન્ય રક્ત વાહિનીઓમાં તકતી બનાવવાનું ચાલુ રાખી શકે છે. પ્રક્રિયા પછીના દર્દીઓને તેમના LDL-C લક્ષ્ય (55 mg/dL થી નીચે) જાળવવા અને ભવિષ્યમાં થતી ઘટનાઓને રોકવા માટે કડક, સતત કોલેસ્ટ્રોલ વ્યવસ્થાપનની જરૂર હોય છે.
આ વિશ્વ હૃદય દિવસે તમારા આંકડાઓનું સંચાલન કરો, તમારા વ્યક્તિગત LDL-C લક્ષ્યને જાણો અને તમારા હૃદયને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખો. તે લાંબો સમય દોડે છે.